Өркениет


Өркениет
Өркениет (лат. сivilis-азаматтық, мемлекеттік, қоғамдық ) – кең мағыналы термин, ұғым: 1) ақыл берілген тірі мақлұқтардың тіршілік ету, өмір сүру формасы; 2) мәдениеттің синонимі-қоғамның рухани және материалдық жетістіктерінің жиынтығы; 3) материалдық және рухани мәдениеттің, жалпы қоғамдық дамудың дәрежесі; 4) азаматтық қоғамның қалыптасу процесі; 5) кеңістік пен уақытта шектелген (тұйықталған), иерархиялық деңгейлері болатын салыстырмалы дербес тұтас әлеуметтік-тарихи құрылым (мысалы, антикалық өркениет, эллинистік өркениет, афиналық өркениет). «Өркениет» деген терминді француз ағартушысы В.Р.Мирабо 1756 жылы енгізген. Француз философ-ағартушылары бұл терминмен парасат пен әділеттілікке негізделген қоғамды білдіруге тырысқан. Басында А.Фергюсон, кейінірек Л.Г.Морган мен Ф.Энгельс оны (терминді) тарихты кезеңдеуге тағылық пен варварлықтан кейінгі жоғары дәуірді белгілеу үшін пайдаланды.
Әртүрлі тарихи деңгейлерде «өркениет» термині түрлі өзгерістер мен түсіндірілулерге ұшырады. Әуел баста ол қоғамның жағдайын емес, белгілі әлеуметтік процесті сипаттауға қолданылады (Мирабо, Фергюсон, Смит). ХІХ ғ. екінші жартысынан кейін өркениет тарихтың классикалық емес философиясының бірқатар концепцияларының негізгі ұғымына айналды (М.Я.Данилевский, О.Шпенгелр,А.Тойнби).
М.Данилевский өркениетті белгілі мәдени-тарихи типтің дамуының апофеозы (шарықтау шегі), бірақ кейін құлдырауы болады деп қарастырады. О.Шпенгелр өркениетті мәдениеттің стадиясы, бірақ дамуының емес, тасқа айналған, құлдырауы мен өшуінің стадиясы деп есептеген. А.Тойнбиде өркениет тарихи процестің негізгі бірлігіне телінеді, дегенмен түптеп келгенде регресстің кезеңі ретінде қарастырылады. Жалпы алғанда өркениеттік әдіс «тарихи прогресске» мүлдем жаңа көзқарас пен мағына әкелді: тарихи, қоғамдық, мәдени дамуды бір сызықты (бір бағытты), тек қана алға жүретін деп қарамай, бұл процесті күрделі, бір сызықты емес, көп вариантты деп қарастыру керек.

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Смотреть что такое "Өркениет" в других словарях:

  • Мадениет (телеканал) — «Мәдениет» Страна …   Википедия

  • Ақпараттық қоғам — (лат. informatio – түсіндіру, хабарлау) – 1945 ж. жапон ғалымы Е. Масуда енгізген термин. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі дамыған елдердегі капитализмнің бұрынғы индустриалдық капитализмнен бөлек екендігі айқындала түсті. 1960 1970 ж.ж.… …   Философиялық терминдердің сөздігі

  • Әдеп — – қоғамдағы адамдар мінез – құлқына қойылатын этикалық талаптарды білдіретін ұғым. Әдептің қоғамдағы басты қызметі тұлғалық қатынастарды адамгершілік талаптарына сәйкес ретке келтіруімен байланысты. Бұл сипатта әдеп мәдениеттің іргелі бір… …   Философиялық терминдердің сөздігі

  • Варварлық — (гр. barbaros – тағылық ) – 1) 19ғ. қоғамтануындағы Л.Морган, Ф.Энгельс мәдени тарихи кезеңдердегі адамзат дамуындағы орта дәуірді белгілеуге қолданған термин (тағылық, варварлық, өркениет – дикость, варварство, цивилизация); 2) астарлы… …   Философиялық терминдердің сөздігі

  • Гуманизм — (лат. humanus – адамдық, адамгершілік) – адамды бірінші орынға қоятын және тұлғаны ең жоғары құндылық деп қарастыратын тұжырымдама, дүниетанымның принципі. Тар мағынада ортағасырдағы діни схоластикаға қарсы Қайта Өрлеу дәуіріндегі зайырлы… …   Философиялық терминдердің сөздігі


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.